Recenzje książek

Cosmopolitanism. Ethics in a World of Stangers

Appiah, Kwame Anthony

„Kosmopolityzm. Etyka w świecie obcych” (polskie wydanie w 2008 roku różniące się o wiele mniej praktycznie skonstruowanym indeksem na końcu książki) stanowi błyskotliwie napisany esej filozoficzny, prezentujący czytelnikowi wizję społeczeństwa kosmopolitycznego. Posiłkując się wspomnieniami z Afryki oraz przytaczając wiele erudycyjnych argumentacji, Kwame Anthony Appiah kreuje obraz wspólnoty tolerancji, przestrzeni dialogu o wartościach. Narracja ma charakter moralizatorskiego i postulatywnego manifestu przebudowy relacji w „globalnej wiosce”.

Colonial Desire. Hybridity in Theory, Culture and Race

Young, Robert C.,

Książka stanowi eseistyczną próbę uchwycenia historii idei hybrydyczności, której rozumienie ewoluowało wraz z rozwojem cywilizacyjnym. Autor, w oparciu o interdyscyplinarne instrumentarium badawcze (zwłaszcza – socjologia, antropologia, literaturoznawstwo; w mniejszym stopniu – historia, językoznawstwo), ukazuje uwikłanie pojęcia rasy i hybrydy w dyskursy: ewolucjonistyczny, darwinistyczny, rasowy, kolonialny, emancypacyjny, postkolonialny. Hybryda, będąc podobnie jak rasa, sztucznym konstruktem społecznym, stanowi jednocześnie narzędzie opisu świata epoki późnej nowoczesności. Zrozumienie sensu metafory hybrydyzacji/kreolizacji umożliwia badaczom– szczególnie zwolennikom teorii postkolonialnych – wytworzyć paradygmat opisu współczesnego społeczeństwa.

International Journal of Development Education and Global Learning

Redakcja

„International Journal of Development Education and Global Learning” jest nowopowstałym czasopismem naukowym poświęconym edukacji rozwojowej i globalnej.

Existential Anthropology. Events, Exigencies and Effects

Jackson, Michael

Książka Existential Anthropology. Events, Exigencies and Effects jest rodzajem podręcznika antropologii egzystencjalnej. Za pomocą tej książki Jackson pokazuje, jak egzystencjalizm, daleki od filozofii dotyczącej tylko jednostki, pozwala zgłębić zagadnienia dotyczące społecznej egzystencji i koegzystencji człowieka. Dla autora pojedyncze sytuacje i zdarzenia to płaszczyzny, na których zachodzi wzajemna zależność między wynikającymi z nich ograniczeniami doświadczanymi przez uczestników a możliwościami kreowania realnych form współżycia w społeczeństwie. Przedstawienie tej zależności stanowi tezę książki.

In the Wake of the Affluent Society. An Exploration of Post-Development

Latouche, Serge

„Śladem społeczeństwa dobrobytu” (In the Wake of the Affluent Society; francuski tytuł: „Planeta rozbitków” – La planète des naufragés) to obszerne dzieło kontrowersyjnego francuskiego socjologa, Serge`a Latouche`a, poświęcone przemianom społeczno-ekonomicznym końca ubiegłego świata. Autor, posiłkując się teoriami systemu światowego oraz myślą powojennych dependystów i współcześniejszych mu alterglobalistów, podejmuje się opisania wyzwań związanych z procesem globalizacji. W kolejnych rozdziałach Latouche obala mity dominacji kultury Zachodu z perspektywy marginalizowanych wspólnot glokalnych, będących „poza światem” (cast away) głównego nurtu globalizacji. Ukazuje wizje kreowania wspólnot alternatywnych wobec – utopijnego, jego zdaniem – projektu społeczeństwa dobrobytu. W miejsce utylitarnego konceptu modernizacji, charakterystycznego dla ideologii neoliberalnej, postuluje rozwój oparty na poszanowaniu kultur rdzennych oraz docenieniu potencjału tkwiącego w solidarności i dialogu.

Fair Trade and Social Justice. Global Ethnographies,

Lyon, Sarah; Mark Moberg

„Sprawiedliwy handel i sprawiedliwość społeczna” (Fair Trade and Social Justice) to pozycja cenna z kilku powodów. Primo, stanowi zwięzłe wprowadzenie w tematykę sprawiedliwego handlu. Pomaga zrozumieć genezę tej idei, prowadzi czytelnika przez historię ruchu. Secundo, książka ta stanowi zbiór artykułów naukowych, będących owocem wieloletnich, często ewaluacyjnych badań terenowych, „studiów przypadku” na podstawie których autorzy (antropolodzy amerykańscy, kanadyjscy i brytyjscy) proponują konkretne rozwiązania o wymiarze praktycznym dla organizacji fair trade. Rzetelne zastosowanie metodologii etnograficznej i socjologicznej (głównie: obserwacji uczestniczącej, wywiadów oraz etnosondażu) pozwala autorom ukazywać wybrane aspekty działania organizacji pozarządowych na poziomie mikro i mezo w kontekście procesu globalizacji.

Woman and Microcredit in Rural Bangladesh, An Anthropological Study of Grameen Bank Lending

Rahman, Aminur

Praca Rahmana jest pierwszą próbą opisania działalności mikropożyczkowej banku Grameen od strony antropologicznej opartą na badaniach terenowych. Poprzednie badania prowadzili zazwyczaj ekonomiści, którzy opierali się na danych mikroekonomicznych pomijając kontekst kulturowy i społeczny. Wnioski z tych badań były na ogół optymistyczne, ponieważ bank wykazuje się wysokim stopniem spłacalności pożyczek (95%.) oraz dociera do najuboższych, zazwyczaj pomijanych przez tradycyjne banki jako niewypłacalnych. Tymczasem Rahman odkrywa poważne luki w systemie udzielania mikropożyczek - okazuje się, że kobiety, zamiast rozwijać własny biznes, są często sprowadzane do roli pośrednika w zdobywaniu pieniędzy dla mężów. Wbrew założeniom banku nie zdobywają też wyższej pozycji w lokalnej społeczności.

The Globalization Development and Global Change

Roberts, J. Timmons; Amy Bellone Hite

„The Globalization and Development. Perspectives on Development and Global Change” (Globalizacja i rozwój. Perspektywy rozwoju i zmiany światowej) stanowi formę wydawnictwa źródłowego, zbioru tekstów uznanych za klasyczne dla tematyki globalizacji i modernizacji. Na polskim rynku wydawniczym większość spośród nich jest dostępna czy to w formie tłumaczeń artykułów, czy całości dzieł. Reader jest pozycją cenną z racji na interesujący i przejrzysty dobór tekstów, prezentujący ewolucję myśli o rozwoju z różnych perspektyw, paradygmatów i szkół metodologicznych. Książka cenna zwłaszcza dla studentów nauk społecznych oraz wykładowców akademickich do prowadzenia warsztatów zajęciowych.

The Development Dictionary. A Guide to Knowledge as Power

Sachs, Wolgang (red.)

Słownik rozwoju (Development Dictionary) stanowi drugie, poprawione wydanie książki uznanej dwie dekady temu za dzieło klasyczne (w Polsce ukazało się jedynie tłumaczenie rozdziału poświęconego problemowi ubóstwa autorstwa Majida Rajmehmy – „Dialogi o rozwju”, Vol. 2007 Nr 1). Redaktorowi słownika – Wolfgangowi Sachsowi – udało się zaprosić do projektu grono renomowanych badaczy reprezentujących różne dziedziny i tradycje metodologiczne. W efekcie powstał zbiór interdyscyplinarnych esejów podejmujących analizę kluczowych zagadnień dyskursu rozwojowego. Walorem pracy jest demistyfikacja perspektywy europocentrycznej, obalenie mitu postępu utożsamianego z zachodnią wizją modernizacji. Kolejną, wartą podkreślenia, zaletą książki jest zachowanie proporcji między dyskursem zaangażowanym a rzetelną, naukową diagnozą problemów społecznych.

Small is beautiful

Schumacher, Ernst Friedrich

Schumacher uważał, że współczesny wzrost gospodarczy nie jest zrównoważony, bo traktuje się zasoby naturalne jak dochód, którym można dowolnie dysponować, a nie jak kapitał, który jest ograniczony. Zwracał też uwagę, że w rachunku ekonomicznym nie bierze się pod uwagę kosztów zanieczyszczenia środowiska. Zdaniem Schumachera wskaźnik PKB nie odzwierciedla poziomu życia mieszkańców danego kraju i jego wzrost nie powinien być głównym zadaniem polityki ekonomicznej państwa. Tym samym krytykuje transfer nowoczesnych technologii do krajów trzeciego świata, ponieważ nie podnoszą poziomu życia tamtejszych społeczeństw ale narażają te kraje np. na koszty zanieczyszczenia środowiska. Twierdzi, że technologia powinna być odpowiednio dostosowana do warunków lokalnych.

Women at the Center. Grameen Bank Borrowers After One Decade

Todd, Helen

Monografia Kobiety w Centrum stanowi owoc kilkunastomiesięcznej wizyty studyjnej Helen Todd, przedstawicielki „dziennikarstwa zaangażowanego”, w dwóch bengalskich wioskach – Ratnogram i Bonopur – gdzie od ponad dekady funkcjonuje Grameen Bank. Autorka wybiera fragment rzeczywistości społecznej – skupia się na ukazaniu losów kobiet, ewolucji ich statusu na skutek skorzystania z mikrokredytów. Dużą zaletą monografii z pogranicza gender studies i reportażu zaangażowanego jest umiejętne wplatanie trajektorii losów Bengalek w narrację o modernizacji tradycyjnych azjatyckich wspólnot, zmagających się z problemem ubóstwa.

Cultural Perspectives on Development

Tucker, Vincent (editor)

Książka stanowi zbiór sześciu artykułów różnych autorów, któremu towarzyszy wprowadzenie Vincenta Tuckera, redaktora tomu. Przedmiotem książki jest perspektywa kulturowa w teorii i praktyce rozwoju. Podjęcie tego tematu wyrasta z błędnego definiowania kultury przez teoretyków i praktyków rozwoju lub wręcz pomijania kultury jako elementu towarzyszącego rozwojowi. Co perspektywa kulturowa ma do zaoferowania teorii i praktyce rozwoju? Czy kultura stanowi nowy paradygmat dla badań nad rozwojem i nowy paradygmat edukacji rozwojowej czy może jest tylko pełną teoretycznego chaosu „studnią bez dna”? Czy perspektywa kulturowa stanowi nową formę analizy wyposażoną w odpowiednie narzędzia czy może jej zadaniem jest tylko odwrócenie uwagi od więcej znaczących ekonomii i polityki? Czy możemy dopracować problematykę procesów kulturowych wykraczając poza pojęcia „kultury globalnej” oraz „kultury lokalnej”? Czy wypracowane rozwiązania pomogą przezwyciężyć niemoc w badaniach nad rozwojem oraz niemoc w edukacji rozwojowej? Oto pytania, na które próbuje odpowiedzieć książka.

People`s Self-Development. Perspectives on Participatory Action Research

Rahman, Anisur

Książka stanowi jeden z najbardziej uznanych azjatyckich przykładów konceptualizacji i operacjonalizacji idei action research (badań w działaniu) – szeroko zakrojonych badań społecznych opartych na uznaniu najwyższej kompetencji członków danej wspólnoty do rozumienia zasad jej rozwoju. Wychodząc od koncepcji dependystycznych, socjalistycznych i perspektywy studiów postkolonialnych, Anisur Rahman demistyfikuje założenia polityki Globalnej Północy wobec krajów rozwijających się. Postuluje skupienie się na pomaganiu społecznościom lokalnym w radzeniu sobie z ich problemami i nieingerowaniu w proces transformacji.

Voices of Modernity: Language Ideologies and the Politics of Inequality

Bauman, Richard; Charles L. Briggs

Zastanawiając się jak język i tradycja wpływają na politykę, naukę, społeczeństwo i historię przełomu XX i XXI wieku, autorzy podjęli się ponownej lektury i reinterpretacji szerokiego wachlarza tekstów zarówno uznanych za kanoniczne, jak i tych zmarginalizowanych. Rozpoczynają analizę od dzieł Francisa Bacona, i Johna Locke’a (rozdz. 2.), by później przestudiować utwory mniej znanych myślicieli z XVII, XVIII i XIX wieku (rozdz. 3.,4.) i zakończyć na utworach Johanna Herdera (rozdz. 5.) oraz Braci Grimm (rozdz. 6.). Ze zbadanego materiały wyłaniają się dwa prądy, które wychodzą poza ramy języka i zgodnie z założeniami modernizmu regulują inne dziedziny życia. Są to: dążenie do standaryzacji języka oraz do jego hybrydyzacji. Działanie tych prądów opisane jest szczegółowo w rozdziałach 7. i 8., gdzie wysunięte są także dalsze wnioski, ze szczególnym naciskiem na losy Indian.

Culture and Development: A Critical Introduction

Schech, Susanne; Haggis, Jane

Autorki próbują podważyć stereotypowe ekonomiczne rozumienie terminu rozwój, zwracając uwagę na rolę szeroko rozumianej kultury. Książka jest podzielona na 2 części. Na pierwszą z nich składają się 4 rozdziały, w których terminy kultura i rozwój zostały szczegółowo omówione poprzez ukazanie krótkiego rysu historycznego zmian ich znaczenia. Przy omawianiu związków między oboma terminami podano także główne nurty myśli dotyczącej rozwoju, zwłaszcza pod kątem kulturoznawczym i feministycznym. Druga część skupia się na analizie tematycznej wybranych aspektów, w szczególności konstruowania tożsamości narodowej, praw człowieka i informatyzacji społeczeństwa.

Connecting Communities. A Practical Guide to Using Development Education in Community Settings

McNeill, Helena

„Łączenie wspólnot” (Connecting Communities) stanowi formę praktycznego podręcznika skierowanego do pracowników organizacji pozarządowych, działaczy samorządowych oraz nauczycieli. Celem kompleksowego pakietu jest promocja idei edukacji rozwojowej w środowisku lokalnym. Podręcznik ten pełni istotne funkcje informacyjne (stanowi sui generis vademecum edukacji rozwojowej; prezentuje aktualny stan wiedzy z tej dziedziny; w oparciu o klarownie przedstawione case study wyjaśnia proces globalizacji w kontekście glokalnym), ćwiczeniowo-badawcze (pobudza prowadzących kursy oraz ich uczestników do samodzielnego rozwiązywania dylematów społecznych), transformacyjne (oferuje realne możliwości zastosowania wiedzy teoretycznej w działaniu) oraz motywacyjno-samokształceniowe (zachęca uczestników warsztatów do pogłębiania wiedzy o edukacji rozwojowej).

1999 Culture Counts: Changing Power Relations In Education

Bishop, Russell; Tedd Glynn

Książka stanowi raport z badań ewaluacyjnych nad przemianami w tożsamości maoryskiej, ujęty w formie wykładu. Autorzy – uznani nowozelandzcy eksperci, zaangażowani w programy rewitalizacji kultury maoryskiej – ukazują wieloetapowość projektu pedagogiczno-socjologiczno-lingwistycznego oraz możliwość jego implementacji do innych środowisk kulturowych. Przyjęta przez nich perspektywa badawcza łączy analizę dyskursu, z analizą instytucjonalną. Na szczególną uwagę zasługuje odtworzenie historii alternatywnych inicjatyw edukacyjnych, opartych na założeniach filozofii społecznej Maorysów (kaupapa maori).

Pedagogy of Freedom. Ethics, Democracy, and Civic Courage

Freire, Paulo

„Pedagogika wolności” (wydaje się, że trafniejszym przekładem portugalskiego tytułu Pedagogia da Autonomia z perspektywy semantycznej oraz uwzględniającej autobiografizm Freire`a byłaby Pedagogy of Independence / Pedagogika Autonomii) rozwija koncepcję pedagogiki uciskanych (w polskiej myśli pedagogicznej nazywanej także pedagogiką ciemiężonych oraz pedagogiką wyzwolenia/emancypacji). Wedle brazylijskiego myśliciela, edukacja stanowi niezbędne narzędzie do emancypacji społecznej – zniesienia dominacji klasowej, demokratyzacji przestrzeni publicznej oraz powstania nowej, inkluzywnej wspólnoty, struktury społeczeństwa opartego na efektywnej komunikacji oraz egalitarnej dystrybucji wiedzy.